12xHolland homepage in Nederlands to 12xHolland homepage in Japanese

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

Hirado

Organisatie

Contact

Link



bekijk ook het algemene dagverslag van
6 - 15 september | 16 - 30 september | 1 - 15 oktober | 16 oktober - 4 november

lees ook het persoonlijke dagverslag van
Hans | Hendrik | Cora | Julius


Dagboek: door Hendrik van der Zee (dammen)

Wat een enorme reis zeg!
Van hier tot Tokyo! En dan nog verder!
Hirado ligt in het zuidelijkste deel van Japan, zodat we na Tokyo nog twee uur in het vliegtuig hebben gezeten en nog drie en een half uur hebben gereisd per auto om middernacht plaatselijke tijd aan te komen bij ons reisdoel: Hirado! In totaal zaten we - Hans, onze reisgenoot en mededeelnemer aan 12xholland, mijn echtgenote Renate en ik - 36 uur in trein, vliegtuig en auto.

Zaterdag 6 en Zondag 7 september 2003
Om 15.00 uur hadden Renate en ik met de Nederlandse organisatoren Wil en Junko afgesproken bij de incheckbalie op Schiphol. Daar zouden we ook Hans Reijnders, beeldhouwer van beroep, ontmoeten. Maar wie we ook zagen, niemand die aan hun signalement voldeed. We kregen al gedachten dat we in Bananasplit waren beland, want wie mag nu zomaar naar Japan, we zochten ook al het gezicht van Ralph Inbar, maar gelukkig troffen we na een kwartiertje wachten toch Wil en Junko aan. Even later zagen zij ook Hans wandelen, die blijkbaar zoekend naar ons was. Hij had in een lange file gezeten... het Japan-gevoel maakt zich al van ons meester: wat is een half uurtje te laat als je 36 uur onderweg bent?
Renate en ik zagen nogal tegen de check-in op omdat onze koffers 8 kilo te zwaar waren en ook onze handbagage eigenlijk niet met goed fatsoen te dragen was. Dat had me tijdens de treinreis naar Schiphol al een vingerkneuzing opgeleverd, maar we hoopten dat de koffer van Hans niet al te zwaar was. Dat bleek dus niet het geval! Uiteindelijk hadden we negen kilo teveel aan kofferbagage, maar de balie-medewerkster was uiterst vriendelijk, zodat we geen extra bagagekosten hoefden te betalen. Daarna gingen Wil, Junko, Hans, Mieke (de partner van Hans die inmiddels een parkeerplaats voor de auto had gevonden en die over twee weken ook naar Hirado vertrekt) Renate en ik nog even koffie drinken voordat we door de douane zouden gaan. We kregen van Wil en Junko de laatste wenken voor een goede reis en een prettig verblijf en namen redelijk gehaast afscheid bij de douane; Wil schoot nog een paar kiekjes. Inmiddels was het 16.45 geworden, terwijl het vliegtuig om 17.05 vertrok! Oeps, time flies and our plane almost! Dus Renate, Hans en ik rennen-vliegen-draven door de gates om het vliegtuig te halen. Geheel bezweet stapten we als laatsten het vliegtuig binnen... We vlogen naar ... nee, niet naar Tokyo, maar naar Londen, juist ja... Vanaf daar zouden we naar Tokyo vliegen... over Amsterdam. Bij aankomst op Heathrow was er een strenge controle. Daarna was het leuk windowshoppen. De reis Londen Tokyo was eigenlijk een makkie. Weliswaar kregen we redelijk laat (22.30 uur) eten (ik at mijn eerste - koude - Japanse noedels), maar na het eten was het goed rusten. We sloten onze ogen en sliepen - voorzover als dat gaat in een vliegtuig - tot het ontbijt werd geserveerd. Onderweg hebben we nog mooie wolkpartijen en de ondergaande zon gezien... op weg naar Japan: het land van de rijzende zon! Hoewel de koffers waren ingecheckt tot aan Fukuoka, moesten we toch onze koffers op Tokyo airport (Narita) ophalen voor douane-controle. Die controle duurde wel even, maar leidde niet tot problemen. We zagen een glimp van een straat van Tokyo: modern, bijna Europees. Zelfs de ANWB verkeersborden waren leesbaar! Opvallend was verder dat de wachtruimte geen enkel uitzicht bood op het landschap of de vliegtuigen! En wat een stilte op zo'n vliegveld! Je kon in de wachtruimte een speld horen vallen!
In Tokyo begonnen we de vermoeidheid te merken. We waren al 28 uur onderweg. En we moesten nog 8 uur! Wachten op het vliegtuig naar Fukuoka... We begonnen trek te krijgen; in het vliegtuig zouden we toch wel iets te eten krijgen? Oei, no dinner served... wat een tegenvaller! Want we hadden TREK! We werden in Fukuoka, de zevende stad van Japan met 1,2 miljoen (!) inwoners, opgehaald door Yoriko en Tom, die we herkenden aan een vlag van 12xholland. De begroeting was hartelijk. Tom reed ons vervolgens naar de eerste de beste eetgelegenheid; wat kan een beetje eten een mens goed doen.
De reis naar Hirado vond plaats in het donker, zodat we niet veel hebben gezien van de omgeving van Fukuoka en Hirado. Rond middernacht arriveerden we in Hirado zelf en ontmoetten we Tycho de Back, een Amsterdammer die bij de gemeente Hirado werkt, en Machida, mede-organisator van 12xholland. Met hen bespraken we kort onze belevenissen tot dusver en de planning van de volgende dag. Doodmoe sliepen we in op een uiterst comfortabel bed! Het was inmiddels al 8 september, 00.15 uur.

Maandag 8 september 2003
De volgende ochtend ging de wekker om 9.00 uur. VROEG! Met moeite hesen we ons in de hotelkimono en de bijbehorende rode slofjes om te gaan douchen. Om 10.00 uur stond Tycho voor de hoteldeur om ons op een Japans ontbijt te trakteren. Zo'n Japans ontbijt is voor mij wel wennen: zoute vis en soep en zeewierkoekjes! Dat is nog 's wat anders dan een crackertje met jam...
Na het ontbijt kregen we een korte rondleiding door de straten van Hirado. Het is maar een stadje van beperkte omvang, maar met ontegenzeggelijk iets eigens. Iedere vergelijking met Nederland gaat mank. Zo was mijn horloge in het vliegtuig blijven staan: de batterij was leeg. Dat leek me bijzonder lastig aangezien in dat ultraplatte gevalletje van mij een heel bijzonder batterijtje moet. In Apeldoorn is er slechts een horlogezaak, die dat batterijtje kan plaatsen. Ik vroeg Tycho of hij een horlogemaker wist in de stad. Tijdens onze rondleiding bracht hij ons naar een winkel, waarvan ik dacht dat het een bloemenwinkel was, zoveel bloemen stonden er voor de deur. Het bleek een klokkenwinkel annex brillenzaak te zijn! En nog een ouderwetse ook! Was dit nu het moderne Japan met al zijn techniek? Maar hoe groot mijn twijfel ook was, binnen enkele minuten was wel het batterijtje in mijn ultraplatte horloge geplaatst!
Wat de techniek betreft ligt Japan ook MIJLENVER op ons voor! Tijdens onze rondleiding stapten we ook een klein elektronicawinkeltje binnen: aan de buitenkant leek het een ouderwetse winkel, maar binnen was het een Walhalla voor elektronicafans; gewone televisies werden daar niet meer verkocht! Alleen flatscreens! En dan de mobiele telefoontjes met vingerafdrukherkenning, geweldig gewoon. En het is hier HEEL normaal zo'n telefoontje te hebben. Wat mij verder opvalt in Hirado is de enorme rust op straat! Nee, het is geen wereldstad, maar alles gaat zoooooooo rustig! Als ik twee bussen tegelijkertijd zie is dat heel bijzonder! Eerlijk gezegd is me dat nog niet overkomen! En de Japanners wachten ook allemaal keurig op hun beurt! Niks geen voordringerij! Zelfs al is er niemand op straat, iedere voetganger blijft wachten tot het rode verkeerslicht groen wordt! En op iedere hoek staat zo'n ding! Dus da's lang wachten voor Hollandse begrippen. De Japanner wacht gewoon. Ik heb de indruk dat Japanners wachten ook niet erg vinden. Misschien is het een moment van contemplatie. Ook bij de check-in in Tokyo bleef iedereen keurig in de rij wachten. Heel bijzonder.
Na de rondleiding hebben we om 16.00 uur nog wat in de stad gegeten. Nou, zonder hulp een restaurant bezoeken wordt denk ik een hele belevenis! De menukaart bestaat uit Japanse tekens en getallen! Ik verzeker u dat dat makkelijk kiezen wordt! Gewoon twee gerechten aanwijzen en hopen dat het eetbaar is! Want wie denkt dat de gemiddelde Japanner in Hirado Engels spreekt komt bedrogen uit. Nu hadden we nog het geluk dat Tycho bij ons was. Hij bestelde voor ons een heerlijke dis, zodat we met een volle buik naar de openingscermonie gingen.
Van de openingsceremonie werd spektakel gemaakt! Hans, Renate en ik mochten in een een boot plaatsnemen om als Sinterklaas te arriveren in de stad.
Daaraan voorafgaand raceten we nog even door de baai van Hirado. We zagen een paar spektakulaire vergezichten en hadden een prachtig uitzicht op de Red Bridge, die wel een beetje lijkt op de San Francisco-bridge. Daarna keerde de boot, voor ons onthaal op de kade. We arriveerden 17.58 uur! Slechte timing! Want om 18.00 werden we verwacht! Dus stond het ontvangstcomitee niet klaar! Ja, Japanners zijn uiterst nauwkeurig in dat soort dingen. In allerijl zagen we mensen naar de kade snellen om ons te begroeten. Geweldig! Vervolgens werden we gebracht naar het eethuis Carillon, dat dienst deed als ontvangstruimte. Nou ja, eigenlijk zaten we met zijn allen op het terras en konden we het – lekkere – eten opscheppen in het eethuis. Na een paar korte toespraken, waaronder die van Hans en mij, “mocht” IEDEREEN zich voorstellen. (Dat was wel even schrikken voor Renate, die daar totaal niet op gerekend had!) Daarna kwam allerlei lekkers op tafel en mochten we met stokjes aanvallen! Ik kreeg zwaar de indruk dat ik veel te weinig had geoefend met het eten met behulp van stokjes. Hoe lekker het ook was, veel gegeten heb ik niet... Gezellig was het wel! Uiteraard was deze openingsceremonie ook een mooie gelegenheid om het damspel onder de aandacht te brengen. Tycho bracht het dambord en schijven en tot 22.30 uur werd er gedamd!
O, ik ben nog vergeten te vertellen over ons appartement, waar we 's ochtends naartoe zijn gebracht; ook totaal anders dan in Nederland. Ik denk dat de totale oppervlakte niet meer dan 30 vierkante meter bedraagt. Wie binnen komt stapt in de keuken, linksaf is het toilet en de douche en wie rechtuit loopt loopt door de schuifdeur naar de eet- annex slaapkamer. Nu we het toch over slapen hebben... tot dusver is slapen hier voor mij GEEN succes. Poeh, wat ligt zo'n futon toch ENORM hard! Misschien ben ik de prins op de erwt, maar veel slapen doe ik niet op zo'n matras en als ik slaap dan is het niet die heerlijke diepe slaap. Ik houd toch nog maar even vol. Het is goed voor de Japan-experience om op zo'n futon te liggen, zo houd ik mezelf voor. Als het echt niet meer gaat dan kan ik altijd nog mijn host vragen een “echte” matras te halen. Ja, u leest het goed, ik heb een host! Iemand die mij helpt als ik ergens problemen heb. Ze heet Ejko en ze heeft het druk met mij! Het gas aansteken is in Japan al anders dan in Nederland, laat staan als alle lichten uitvallen, hetgeen Renate en mij ook al overkomen is. Ze doet het FANTASTISCH! Ik kan niet anders zeggen Hebben we een “taxi” nodig naar de stad (ons appartement ligt een beetje afgelegen), ik bel Ejko en zij zorgt voor vervoer. Over het weer gesproken, dat is hier ook nogal anders dan in Nederland. Zonnig en HEET, ook als de zon niet schijnt. En een hoge vochtigheidsgraad. En dan kan het gebeuren dat het zomaar twee dagen AANEENGESLOTEN regent. Vreemd.
Bytheby: er is een tyfoon op komst. Zal mij benieuwen.
Tot slot nog iets over Hans. Ik kan niet anders zeggen dat we het enorm met hem hebben getroffen. Hij heeft trekken van Tommy Cooper; ik blijf om hem lachen. En hij heeft een enorme levensvreugde. Ja het wordt nog een mooie tijd in Hirado.

Dinsdag 9 september 2003
Om 9.00 uur ging de wekker. Niet lang! Snel uitgedrukt en verder geronkt tot 11.00 uur. Toen eindelijk opgestaan. Nog steeds moe. Van de reis, van alle nieuwe indrukken. Maar tijd voor moe zijn was er niet. Het bezoek aan de burgemeester van Hirado stond op het programma! Na een kleine lunch thuis werden wij opgehaald om 12.30 uur en om 13.00 uur schoven wij een kamer binnen op het gemeentehuis, alwaar niet lang daarna de burgervader met grote glimlach en met uitgestoken handen ons begroette. Op zich was dat al heel bijzonder aangezien de meeste begroetingen via korte buigingen tot stand komen. Zo houd je je handen in ieder geval hygiënisch! Na wat korte gesprekjes, allemaal opgetekend door de aanwezige pers, het uitwisselen van kado`s en een korte fotoshoot stonden we twintig minuten later weer buiten. De sessie was blijkbaar een succes, want hij duurde twee maal zo lang als gepland!
Aansluitend werden Renate en ik getrakteerd op een rondleiding door Hirado met de gids Koteda-san, die naast een voortreffelijke kennis over zijn stad ook voortreffelijk Engels spreekt. Ook was Tatsunosuke Katsura mee, op het uitspreken van zijn naam wij een tweetal dagen hebben geoefend. Als eerste bezochten we het Shogun-kasteel, dat hoog boven Hirado uittorent. We liepen daar naartoe via een prachtige trappengalerij met aan weerszijden Japanse bomen. Boven aangekomen hadden we een panoramisch uitzicht over de omgeving van Hirado en bekeken we de oude vestingpoort, de kledij van een Japanse krijger en een Koreaans zwaard in het museumpje. Doorgelopen naar de binnentuin van het kasteel dat nog een tempel herbergde en een oud gebouw voor Sumo-worstelaars (spreek uit: Smò). We vervolgden onze kennismaking met Hirado door weer naar beneden te wandelen, een oude Hollandse huismuur te bekijken en de plaats te bezoeken waar in 2007 het VOC-huis zal herrijzen. Want u wilt het geloven of niet: de Nederlandse VOC-schepen kwamen als eerste in Japan in... jawel, Hirado. Daarna liepen we door naar nog enkele oude VOC-relikwieën en dronken onze eerste Fanta met bosbessensmaak in een theekoepeltje bij de Nederlandse vestingmuur. Na deze pauze was het prettig wandelen naar het Historisch museum, waar we niet alleen mooie prenten en beelden van het VOC-schip bekeken, maar ook een Japanse voorganger van ons Hollandse damspel (dat heette Sashami als ik het goed heb). Buiten zagen we nog VIERKANTE bamboe groeien (ja, echt waar!) en konden we genieten van het magistrale theehuis tussen het groen, vlakbij het museum. Inmiddels was het al vier uur geworden, zodat er alleen nog tijd was om een asymmetrisch katholiek kerkje te bezoeken. Via een steil, maar mooi weggetje vanwaar we nog een mooi uitzicht hadden op de kerk en de Shoujou, Koumyou en Zuin tempels, gingen we naar beneden om diep onder de indruk van alle verhalen van Koteda-san afscheid te nemen bij het gemeentehuis.
We hadden al afgesproken dat we na de rondleiding onze leenfietsen gingen halen bij het Carillon. Daarmee zijn we naar de supermarkt gereden, alwaar we onze eerste boodschappen hebben gekocht. Op de gok een pak melk gekocht. Er stond een blauw, een rood en een wit pak, allemaal even duur en op alle pakken stond “3.6” en “100%”; verder alleen Japanse tekens. Ik vond het blauwe pak het mooist dus die hebben we meegenomen. Later hoorden we dat het allemaal vollemelk-pakken waren van verschillende merken... Nee, halfvolle melk kennen ze niet in Japan.
Thuis voor het eerst aan de kook! Spannend, want hoe kook je een hele maaltijd voor twee personen als je maar twee gaspitjes hebt, twee pannen, maar ook bloemkool, aardappels, sausje en vlees? Inderdaad, improviseren. Daarna direkt aan de afwas, want we hebben om precies te zijn: twee diepe borden, twee kommen, twee platte bordjes, twee messen, twee vorken en twee lepels. Nee, geen mokken. We hebben toch al een kom? Ik vind het wel iets hebben, zo weinig spullen. Het doet me een beetje denken aan het Zen-leven: als je voldoende hebt, heb je voldoende. En heb je gegeten, was dan je kom!

Woensdag 10 september 2003
Vandaag de eerste workshop voor kinderen! Hoe zouden zij het damspel ervaren? Ik had werkelijk geen idee! Ook geen idee trouwens hoe dat gaat op scholen; het hoofd van deze school is een ras-bestuurder, geen meester of juffrouw. De school heeft duizend leerlingen! Gelukkig kreeg ik ze niet allemaal in 1 keer voor de kiezen. Nee, ik kreeg een groep van 33 kinderen, van 10 en 11 jaar. En wat waren ze gemotiveerd! Ze luisterden aandachtig naar mijn uitleg, die geweldig werd vertaald door Makiko. Het slaan en schuiven hadden ze wonderwel snel onder de knie en ze waren enorm slim in het oplossen van de damprobleempjes! Hier zit talent! Na de anderhalf uur durende damles werd er nog even gebabbeld met het hoofd van de school en de meester van de klas, waarna wij met onze vertaalster Makiko en Yoko een hapje gingen eten in de stad. Nagasaki Noedels... mmmmm.
Om 14.00 uur namen we afscheid van hen en kroop ik weer achter de computer om dit dagverslagje bij te werken. Vervolgens naar huis, snel een boterhammetje (een eufemisme: die boterhammen zijn hier twee centimeter dik) verorberd en begonnen aan mijn tweede workshop, maar nu voor volwassenen. De tolk was ditmaal Tycho de Back, die hier voor ons bakken met werk verzet. Hij spreekt niet alleen Nederlands, Engels en Japans, maar weet ook alle contacten tussen organisatoren en alle andere medewerkers en participanten dusdanig te onderhouden, dat alles vlekkeloos verloopt. Het leuke van deze sessie was dat Tycho ook zelf aktief deelnam aan de workshop, zodat hij niet alleen tolk, maar ook oplosser van damproblemen was. Renate deelde snoepjes uit.

Donderdag 11 september 2003
Een memorabele dag! En niet alleen voor de Verenigde Staten. De Japanse televisie (een soort Van Gewest Tot Gewest) kwam filmen bij mijn workshop in het zuiden van Hirado op de Shijiki-lagere-school. Deze school heeft slechts 69 leerlingen, die allemaal van de partij waren! Dat betekent ook 35 damborden en 1200 (!) go-steensteentjes (die hier zijn geconfisceerd om als damsteen dienst te doen en dat werkt uitstekend). De kinderen waren wederom vol aandacht en genoten met volle teugen van die rare Hollander die het damspel kwam introduceren. Koteda-san vertaalde alles probleemloos. Na de damles was het celebrity-time: handtekeningen uitdelen en handen schudden met (bijna) alle kinderen. Inmiddels was het lunchtime geworden. Het hoofd van de school had een lunch in de klas gereserveerd met zo'n 15 leerlingen. Er steeg een gejuich op aan de tafel waar ik ging zitten. We werden uitgezwaaid door de kinderen en het hoofd van de school. De terugreis ging langs de kust, in de druilerige regen. We zagen uitzichten zoals we die kennen van Japanse prentbriefkaarten: zee, groene eilanden in de vorm van grote eieren en in de verte allerlei heuvels in verschillende tinten grijs. PRACHTIG om te zien! Koteda-san vertelde ons dat het met zonnig weer nog mooier was... ik kon het bijna niet geloven.
's Avonds stond er Japanse calligrafieles op het programma, Shodo genaamd. Wat een kunst! We kregen erg veel uitleg, maar dat deerde ons nauwelijks. Met enkele prachtige prenten en in de wetenschap dat we de volgende les zelf aan de slag mogen gaan keerden we huiswaarts.

Vrijdag 12 september 2003
Vandaag wederom iets bijzonders meegemaakt: een Zen-les gevolgd bij een echte Zen-master! We werden om 10.00 uur verwacht. Bij aankomst merkten we al de enorme rust van het complex; wat een prachtige plaats om Zen te beoefenen! Allemaal groen en van die prachtige doorkijkjes, die je laten inzien dat alles diepte heeft (is dit de diepte van je ziel?). We werden verwelkomd door de Zen-master zelf, die het best te omschrijven is als de meester van Kung-Fu in de gelijknamige films. Deze Zen-master deed niet aan Kung-Fu, maar had dezelfde uitnodigende erudiete houding en alleen maar goedheid in zijn ogen. Het is moeilijk te beschrijven maar je voelde het gewoon dat je hier te maken had met een bijzonder persoon. We namen plaats in een mooie kamer, waarvan hij het raam met papieren bekleding open schoof, zodat we konden genieten van het fabuleuze uitzicht naar buiten. De Zen-master schonk ons een kopje groene thee in en vroeg ons van alles en nog wat (geloof je in God?) en vertelde zelf ook veel over Zen en zijn manier van mediteren. Na het nuttigen van de thee (dat wordt trouwens overal gedronken, dus dat is niet zoooo bijzonder) en een bezoek aan het toilet gingen we mediteren.
O nee, ik moet u eerst nog iets vertellen over het toilet in de Zen-tempel: ultramodern! Met allerlei knopjes waarvan ik de tekst niet kon begrijpen maar waarvan ik dacht dat het te maken had met het schoon houden en maken van je bips! Het grappige was dat er naast dat toilet ook een Japans toilet was: een soort gat in de grond met pot van 10 centimeter.
Nu we dan het toilet bezocht hadden waren we klaar voor meditatie: we kregen uitleg en na een korte “ting” zaten Tycho, die wederom met ons mee op pad was als vertaler (wat treffen we het toch met hem!), Renate, een Zen-leerling en ik in meditatieve houding vooruit te staren, op zoek naar innerlijke rust. Na twintig minuten werd ik “verlicht” uit de onprettige houding gehaald met wederom een korte “ting” en twee maal een harde klap op houten blokjes. Schrikken! Renate voelde haar voeten in het geheel niet meer en ook ik had slapende voeten. Dus was het tijd voor een korte ontspannende wandeling, waarna de tweede sessie startte. Al snel vatte ik de diepe rust die kenmerkend is voor al die oefeningen. (zo had ik toch maar mooi baat van mijn ontspannings- en ademhalingsoefeningen, die mij aangeleerd zijn toen ik nog aktief de damsport beoefende). Na een vijftiental minuten werden we weer wreed uit onze meditatie gewekt. Relieved!
Het duurde eventjes voor ik besefte dat ik me inderdaad heeeeel rustig voelde en ook scherper kon waarnemen. Een geweldige gewaarwording. De Zen-master stelde voor nog iets te gaan drinken, hetgeen ons erg waardevol leek na deze sessie. Snel nog een paar foto's gemaakt van de prachtige Zen-tuinen en daarna een klein zoetig hapje gegeten met groene thee, die mij steeds beter gaat smaken. Of kwam dat door de meditatie... Uiteindelijk namen we om 12.45 afscheid en reden we richting stadhuis, waar we Hans en zijn vertaalster voor die dag, Makiko, ontmoetten. Met hen zijn we gaan eten in een Japans restaurant met lage tafeltjes en zo. Hans aan de rauwe vis en Hendrik aan de tempura. Al het eten smaakt anders dan in Nederland, maar ook dit was best lekker (echt mjummie-mjummie – dat ik mijn vingers erbij opeet - heb ik nog niet gegeten). Gelukkig konden we langdurig eten, want wederom werd er met stokjes gegeten. Daarna zijn Renate en ik eten gaan halen in de supermarkt en naar huis gegaan omdat de tyfoon eraan komt. Op het moment dat ik dit schrijf is hij in volle gang. Ik vertel u morgen hoe het afgelopen is.

Zaterdag 13 september 2003
Zo, de typhoon is weer overgewaaid. Het waaide erg hard en de regen kwam soms met bakken uit de hemel, maar er vielen geen doden en gewonden. Gelukkig maar. Wel wat wegafzettingen zo begreep ik. Zelf heb ik er eentje gezien. Leek me niet zo heel ernstig, geen omgevallen bomen of iets dergelijks.
Vandaag zijn Hans, Renate en ik naar Huis ten Bosch gegaan. Nee nee, Koningin Beatrix had ons niet uitgenodigd op de theevisite, maar we zijn naar het themapark Huis ten Bosch gegaan, alwaar we vele gebouwen uit Nederland op ware grootte zagen. Voor ons een vreemd gezicht: het Rijksmuseum met op de achtergrond bergen en de molens van Kinderdijk naast de Sneeker waterpoort, maar de Japanners smullen ervan. En vele andere toeristen, want ik begreep dat dit themapark door vele buitenlanders wordt bezocht. Zelfs de straatstenen en kinderkopjes zijn identiek aan die in Nederland, alleen is het hier veeeeeeeeeeeel schoner en liggen er geen fietsen in de gracht. En het park is GROOOOOOOT! Ik denk dat er wel honderden zo niet duizenden Nederlandse gebouwen staan. We reisden naar Huis ten Bosch met Yoriko en Katsura, die voor ons een VIP-arrangement had geregeld. Dat betekende overal gratis toegang. Maar hoe graag we ook wilden, het was ondoenlijk alles in een dag te bekijken. Dus kozen we voor de highlights, waaronder een rondvaarttocht door de grachten, uiteraard Huis ten Bosch zelf (eindelijk eens bij de Koningin binnen kijken), de Domtoren en nog vele, vele andere gebouwen. We zagen ook een paar spectaculaire shows, waarvan de vuurwerkshow echt indrukwekkend was. Niet alleen wij Hollanders vonden het mooi, ook de andere aanwezigen vonden het prachtig gezien de vele ooohhhs en aaaahs. Grappig was nog de nadrukkelijke aanwezigheid van Nijntje en Loeki de Leeuw in Huis ten Bosch. Ik heb nog nooit zo veel speelgoed van Loeki bij elkaar gezien (hij wordt zelfs gebruikt als leeuw op het Nederlandse wapenschild) en Nijntje is in Japan helemaal een hit. Waar in Nederland zie je Nijntje met klompen aan?
Uiteindelijk gingen we weer naar huisje toe om 21.30 uur om om ongeveer 23.15 uur te arriveren bij ons appartement. Met Yoriko hebben we nog tot diep in de nacht gekletst.

Zondag 14 september 2003
Heerlijk geslapen! Gisteravond heeft Yoriko namelijk nog een matras opgehaald voordat we naar ons appartement zijn gegaan. Eindelijk eens geslapen als een roos! Het was 11.00 uur toen Renate en ik opstonden. We hebben er een echte luie zondagochtend van gemaakt, inclusief brunch en een uitgebreid bad. Heerlijk! Daarna moest er toch gewerkt worden. De expositie over dammen moest namelijk worden voorbereid. Dus om drie uur naar het gemeentehuis, waar de fotograaf nog een paar foto's kiekte alvorens Tycho, Renate en ik begonnen te knippen, plakken en kopiëren. Het bleek niet zo snel te gaan als ik had gehoopt, zodat we besloten om zes uur er de brui aan te geven. Omdat het lekker weer was zijn Renate en ik nog even naar de Saikyo-tempel gegaan. MOOOOOOOI. Heerlijk sereen, tegen de berghelling aan, tussen de bomen en vele trappetjes naar boven. Echt een plekje om nog eens terug te komen; nu was alles dicht, zodat we alleen de buitenkant konden bewonderen.
Een half uur later en vele muggenbulten rijker vertrokken we naar ons appartement per fiets. Heb ik al iets verteld over onze fietsen in Hirado? Ik geloof het niet. Wel, Renate heeft een roze tienerfietsje met mandje voorop en mijn persoontje rijdt op een echte mountainbike! Hetgeen niet betekent dat we nu alles fietsen! Nadeel van een mountainbike is dat je achterste nogal nat van de banden wordt als het regent en de remmen van de fiets van Renate lijken ook niet al te best. Anyway, het is prettig om een fiets te hebben, want het is ongeveer een half uur lopen van ons appartement naar het gemeentehuis. Als we fietsen duurt de tocht maar vijf minuten, voornamelijk omdat de weg tot aan Hirado steil naar beneden loopt. Maar terug... oei oei oei... niet te fietsen tegen die berghelling! Dan lopen we toch maar een eindje, met fiets aan de hand. Zo zijn er nog meer van die dingen, die Japan zo anders maken dan Nederland, maar daarover vertel ik u een andere keer.

Maandag 15 september 2003
De dag van de ouderen in Japan. Een nationale feestdag! Eenieder boven de zestig jaar wordt door zijn of haar kleinkinderen verwend met kadootjes. De winkels zijn overigens gewoon open. Sommige zelfs 24 uur per dag! Langzamerhand krijg ik ook een steeds beter beeld van Hirado-city (altijd lastig als het eiland en de stad dezelfde naam hebben). Als ik een vergelijking met een Nederlands stadje zou moeten maken, dan denk ik aan Franeker: veel mooie plekjes, niet al te groot en bijna ons kent ons.
Vandaag zijn we naar Sasebo gegaan. Met we bedoel ik Hans, Renate, Yoriko en haar zuster en een vriendinnetje van haar, en mijn persoontje. Een auto vol! Sasebo is een van de grootste plaatsen uit de buurt (na Nagasaki de grootste van de prefecture geloof ik). Dus ook met heeeeeel veeeeeeel winkels. Wederom keken we onze ogen uit. Een winkelstraat zo lang, daar is de Kalverstraat niks bij. Het aanbod aan artikelen verschilt nauwelijks van Nederland, dus ook hier heel veel kleding, maar dan damesmaatje 32, want de dames zijn hier enorm slank en klein. Hebben we nog opvallende dingen gezien? Jawel! Wat te denken van een home-made piercing set, opdat je je eigen navelpiercing thuis kunt zetten? Of sokjes met vijf teentjes? En waar zie je in Nederland handmade kimono's? Peperduur overigens. Na het shoppen gingen we een hapje eten in een Japans restaurantje, alwaar we 'rahmen' (zeg maar noedelsoep) en 'gyouza' (een soort pasteitje) aten. Weliswaar had ik als laatste het eten op – de kunst van het eten met stokjes krijg ik overigens langzamerhand onder de knie, HOEZEE!- maar het smaakte uitstekend.
En wat doe je in Japan als je uit wilt gaan in de grote stad? Je duikt de karaoke-bar in! Volksvermaak nummer 1 in Japan. We hadden geluk dat de stem van Yoriko klonk als een nachtegaaltje, zodat we ademloos hebben zitten luisteren naar haar interpretaties van onder andere Mariah Carey en Whitney Houston, terwijl haar zuster en vriendin prachtige vertolkingen gaven van moderne Japanse popmuziek, die wij als westerlingen minstens even mooi vonden als de westerse pop! Uiteraard konden wij niet achterblijven en brachten de hit Y.M.C.A. van de Village People ten gehore, hetgeen tot een klein dansje aan Japanse zijde leidde; even later galmde de Japanse versie door de ruimte! Moe, maar voldaan kwamen we ongeveer om middernacht aan bij ons appartement.

Dinsdag 16 september 2003
Om 7.45 uur ging de wekker. Niet gedraald maar direct opgestaan! Deze ochtend stond namelijk een workshop bij een lagere school buiten Hirado-city op het programma, in Tsutsumi om precies te zijn! Met onze fietsjes raceten we bergafwaarts naar het gemeentehuis waar het hoofd van de lagere school en onze tolk Koteda-san al op ons stonden te wachten. We stapten in de grote auto van het hoofd van de school en reden via een mooi weggetje met een prachtig uitkijkpunt (waar wij natuurlijk wat fotootjes hebben gemaakt) naar het midden van het eiland Hirado. De school aldaar was bij lange na niet zo groot als in Hirado-city; hier waren om precies te zijn 48 leerlingen. Omdat het schoolsysteem op de lagere school niet afwijkt van ons systeem bestaan de klassen dus gemiddeld uit acht leerlingen! Het verschil in leeftijd maakt het ook moeilijk om een damles te geven, maar ook ditmaal werd er door alle kinderen goed geluisterd, leuk gespeeld op damborden en gaf ik als klap op de vuurpijl een kleine simultaan-dam-seance (met prijzen!) tegen een leerling van elke klas.
Na de sessie was het etenstijd hetgeen gepaard ging met een wedstrijdje pinda's verplaatsen met eetstokjes! Renate en ik werden ingedeeld bij de allerjongsten: vijf pinda's verplaatsen. Renate was twee na laatste, mijn persoontje een na laatste, zowaar geen slecht resultaat vonden wij! Na het eten was er nog even tijd om te praten met het hoofd in zijn werkkamer en mocht ik in calligrafie-stijl mijn naam schrijven met echte inkt en penseel! LEUK! De kinderen zwaaiden ons uit tot in de verste verte en het schoolhoofd, onze tolk en wij vertrokken voor een toeristische terugreis met vele mooie plekjes. In deze regio liggen heel veel eilenden in de vorm van een half ei boven de zee, en het lijkt alsof ze begroeid zijn met mos, maar ik denk dat het bomen zijn. Zoiets heb ik nergens eerder gezien. Heel mooi.
Ruim in de middag – half vier! – kwamen we weer aan in Hirado-city. Nog snel een column geschreven voor de plaatselijke krant. Daarna boodschappen gehaald voor het Japans/Hollandse fusion diner in een wijkcentrum van Hirado. Wij Hollanders (Tycho, Hans, Renate en ik) maakten pannenkoeken, de tien dames van Hirado kookten sukiyaki. Daarvan heb ik vier kommen gegeten. De pannenkoeken komen wel weer in Nederland... Hans maakte de blitz met het keren van pannekoeken in de lucht. Het afscheid ging op zijn Japans: vier maal hard en in de maat in de handen klappen. Het was ENORM gezellig.

Woensdag 17 september 2003
Een ochtend zonder verplichtingen buiten de deur! Dus een beetje uitgeslapen (tot 8.45 uur), rustig ontbeten en daarna richting gemeentehuis gewandeld om stukjes als deze te schrijven. Om 12.30 naar de in Nederland totaal onbekende Hoka Hoka Bento gegaan, een fastfoodketen in Azië die vergelijkbaar is met McDonalds. Alleen kun je hier niet eten in het restaurant. Het leuke van Hoka Hoka Bento (ik geloof dat ie in Hirado Hoka Hoka Tei heet) is dat je je eten van een plaatje kunt bestellen. Dan weet je wat je eet, althans... je hoopt te weten wat je eet, want soms denk je een stuk vlees besteld te hebben, blijkt het een vis te zijn! Maar alles beter dan een Japanse menukaart, waarop we alleen iets kunnen aanwijzen maar geen idee hebben wat we voorgeschoteld krijgen!
Na de Hoka Hoka Bento hebben we de laatste hand gelegd aan onze expositieruimte in het Anjin-House. Van daaruit haastten we ons naar het huis van Kimiko, niet ver van het gemeentehuis. Met haar hadden we die middag afgesproken voor een oefenles in het schenken van thee, de zogenaamde theeceremonie of sado geheten. Renate kreeg een kimono aan en keek haar ogen uit, net als ik trouwens. De theeceremonie vondt plaats in een mooie, rustige ruimte met tatami-matten op de grond. Er zijn allerlei zeden en gebruiken die je moet leren wil je een goede theeceremonie-host zijn! Om maar eens iets te noemen: je verwelkomt je gasten door water bij de voordeur te sprenkelen (uiteraard voordat ze komen). Of je wast je handen ritueel. Of je legt het bamboe theeschepje eerst met de holle kant naar beneden op de theebus en na het gebruik met de holle kant naar boven toe. Alles, zelfs een handbeweging heeft een betekenis. De lerares vertelde ons dat je na ongeveer drie jaar het een en ander onder de knie kunt krijgen. Na twintig jaar zou je – na het halen van certificaten – ook lerares kunnen worden. Bij het afscheid kreeg Renate een sado-theedoekje mee; wat zijn ze hier toch aardig voor ons!
Na de theeceremonie zijn we in a hurry naar huis gegaan, hebben we wat gegeten om daarna naar het Anjin-house te lopen voor de tweede workshop dammen voor volwassenen. Dat heb ik geweten zeg! Ik had namelijk het geweldige idee opgevat een dam-simultaan te spelen tegen alle aanwezigen, maar had niet gedacht hoeveel kniebuigingen ik letterlijk moest maken! De tafeltjes waren namelijk niet hoger dan dertig centimeter, zodat ik bij ieder bord door de knieen moest. Dat betekende ongeveer zeshonderd kniebuigingen per uur. AU!!!!!!!!!!! De simultaan sloeg aan. Iedereen was opgewonden over de mogelijkheden van het damspel. Daarna nog een handig openingstrucje geleerd aan alle aanwezigen. Om 20.15 uur werd de sessie afgesloten. Strompelend met onze fietsjes aan de hand bereikten we ons appartement. Alweer een dag voorbij! Wat vliegt de tijd!

Donderdag 18 september 2003
Wederom een workshop op de lagere school in Hirado. En wederom was Makiko onze tolk. Het is fijn een tolk te hebben die goed Engels spreekt en bovendien flink meehelpt tijdens de workshop. Ik heb het maar getroffen met mijn twee tolken Makiko en Koteda-san, die beide aan alle kanten meehelpen aan het welslagen van mijn missie in Hirado. Het blijft een genot om damles te mogen geven aan Japanse kinderen van ongeveer tien, elf jaar. Ze zijn zo gretig om het damspel te leren, geweldig vind ik dat. Als ik hen een damprobleem voorschotel zie ik ze denken. En als ze de oplossing zien, dan gaan de handen strak in de lucht en roepen ze HAI! Kort en kernachtig: HAI! Dan mogen ze van de meester naar voren komen en de oplossing voordoen aan de rest van de klas. En dan zie je hen stralen. Deze kinderen hebben absoluut aanleg voor het damspel. Na de workshop werden we uitgenodigd voor een gezamenlijke lunch met de kinderen, hetgeen wederom een festijn werd. Ditmaal kregen we allemaal een LEPEL in plaats van eetstokjes. Desondanks had ik weer als laatste het eten op. Wat kunnen die kinderen snel eten zeg!
Zo rond half twee namen we afscheid van de meester en zijn klas en gingen we (Renate en ik) met Makiko mee naar haar huis voor het regelen van een korte trip naar... Nagasaki! Jawel, we durven het aan! Zonder tolk gaan we reizen en verblijven in het land van de rijzende zon. SPANNEND!!!!!!!! We hebben bij Makiko thuis ons weekendhotel gereserveerd (we vertrekken zaterdag en komen pas maandag terug) en informatie gekregen over de bussen en de busterminals. Makiko heeft voor ons ook nog een uitgebreid overlevings-woorden-pakket geschreven in het Japans zoals: Op welk perron vertrekt de bus naar Nagasaki? Ik denk dat we dat moeten gaan gebruiken! Verder die middag uitgebreid gekletst met Makiko bij haar thuis en haar prachtige fotoboek van haar bruiloft bekeken (nee geen album met foto's, maar een fotoBOEK, een ingebonden drukwerk dus! Heel bijzonder!). Voor de avond stond er een les calligrafie (shodo) op het programma! En na die les heb ik ontzag gekregen voor de mensen die zo kunnen schrijven. IK KAN HET NIET! Hans, die de les ook volgde en Renate hebben zeker talent. Ze schrijven met kracht en souplesse. Bij mij moet het uit de kleine teen komen. Of uit de nagel van mijn kleine teen. In ieder geval had ik niet de rust en inspiratie die nodig is voor deze schrijfkunst. Volgende week staat het maken van een stempel op het programma van de shodo-les. Hopelijk heb ik daar meer kaas van gegeten.

Vrijdag 19 september 2003
Vandaag was niet de beste dag tot dusver. Om me maar eufemistisch uit te drukken. Renate en ik waren vroeg opgestaan om de burgemeester te zien bij het beeld van Hans. Hij zou zitting nemen op de steen, zodat zijn achterste door Hans vereeuwigd zou worden. Helaas kwam hij niet opdagen. Geen tijd hoorden we... Daarna wat klusjes gedaan op het gemeentehuis. Daar kregen we het bericht dat we een tweede dam-expositieruimte konden gaan inrichten, hetgeen vandaag ondanks allerlei overleg toch niet is gelukt.
's Middags stond er een dam-workshop gepland voor... kleuters! Dat werd dus leuk kleuren op damborden, die Renate speciaal voor deze gelegenheid had gemaakt. Ik heb gepoogd de basisregels van het damspel uit te leggen aan de ouders, die – en heel terecht - veel aandacht voor hun kiddo's hadden. Uiteindelijk werd er wel gezellig gedamd door ouders en kleuters. Persoonlijk vond ik de workshop te rommelig. Kleuters kunnen best het damspel leren maar dan in een veel persoonlijker ambiance.
Wat waren de hoogtepunten van de dag?
1. Eten met Tycho! Tycho is een leuke jongen om mee om te gaan en hij kent de Japanse wijze van leven en denken. Da's makkelijk. En hij staat ALTIJD voor ons klaar!
2. Een bezoek aan de plaatselijke thee-winkel, alwaar wij een uitermate vriendelijke man aantroffen die ons een zakje met thee-snoepjes in de handen drukte.
3. Het theedrinken met het hoofd en de juffrouwen van de kleuterschool.
4. Hans aan het werk zien! In zijn oude kloffie hakte hij er lustig op los op een kei zo groot als een hunebed. Verder valt er weinig te vertellen over deze dag. Oja, het miezerde.

Zaterdag 20 september 2003
Op naar Nagasaki! Zo rond tienen vertrokken Renate en ik van ons appartement met het plan de fiets te nemen en deze te stallen bij het busstation. Maar helaas, de rem van mijn mountainbike had het begeven. Dat werd dus een lopen naar het busstation! Ruim een half uur later kwamen we aan. Was dit een gunstig voorteken voor onze reis? Op het busstation vroegen we in ons beste Japans twee retourtjes Hirado-Sasebo. De daarop volgende conversatie duurde zeker tien minuten. De lokettist begreep ons niet en sprak bovendien helemaal geen Engels! We toonden een door onze tolk Makiko geschreven briefje. Het leek niet te helpen. Wat bedoelde hij toch... en wat bedoelden wij toch zal hij gedacht hebben... maar met handen en voeten kom je ook een heel eind in de wereld, zodat we precies kregen wat we wilden: twee retourtjes Hirado-Sasebo, te gebruiken op verschillende dagen. Hoezee! Om elf uur stipt zaten wij als echte toeristen in de bus op weg naar Sasebo, alwaar wij de aansluitende bus naar Nagasaki konden nemen. In Sasebo zat achter het loket een meisje dat ons direct begreep en zonder het tonen van een paar door Makiko geschreven zinnen kregen we ook alhier de door ons gewenste kaartjes! Nu zaten we al in de bus naar Nagasaki! We showden het volgende door Makiko geschreven zinnetje aan de buschauffeur, opdat we op de juiste plaats zouden uitstappen. En inderdaad, de buschauffeur liet ons dat weten. Die briefjes van Makiko bleken een gouden greep. We waren zonder problemen in Nagasaki aangekomen!
Nu nog het hotel zoeken, dachten we, dat zou hier ergens in de buurt moeten zijn... euh, de letters van dit gebouw lijken wel op die we in onze bevestiging hebben zien staan... dat was ook een gebouw van rode baksteen... verdraaid, dit is ons hotel! Snel ingecheckt en naar de VVV gegaan om Engelstalige informatie te halen. Ook de VVV was in no-time gevonden. Het ging allemaal als een tierelier! Zou je in Nagasaki ook kunnen pinnen? In Hirado zou dat volgens Tycho nog wel eens een probleem kunnen zijn. Jawel, de VVV-dame vertelde ons waar de bank was. Het wordt al eentonig: pinnen was GEEN probleem in Nagasaki! Zelfs met Engelstalige teksten op het scherm! Zo zien we het graag! Om vier uur waren we klaar om te beginnen met aan onze verkenning van de stad. Wat een luxe: nog ruim de tijd om rond te kijken terwijl we erop gerekend hadden dat deze dag alleen zou bestaan uit reizen en zoeken! We besloten als eerste de nabij gelegen shopping-mall binnen te gaan. Daar zijn we gebleven tot negen uur. Onder het credo “shop 'till you drop” kochten we half Nagasaki leeg. En wat een bijzondere dingen voor ons Hollanders! We kenden de winkelketen “Muji” al, met kleding en vooral veel home-ware in natureltinten; die winkel zit namelijk ook in Londen. Maar deze was nog eens tig keer zo groot! Geweldig! Renate dook onder in de kleren van de Japanse modeketens en ik keek rond in “francfranc” met nieuwerwetse design-dingen van Japanse origine, zoals een warmhoudertje, bestaande uit een waxinelichtje met een Japanse kom erboven. Zo waren er ook van die mooie serveerschaaltjes en dienbladen. Allemaal modern en mooi! Hadden we maar de mogelijkheid drie koffers mee te nemen!

Zondag 21 september 2003
Al vroeg ging de wekker! Leuk! De wereldstad Nagasaki verkennen! Want een wereldstad is het. Hirado is niet klein, zeker niet voor Nederlandse maatstaven (ik zeg maar de Nederlandse tegenhanger van Franeker), maar met Nagasaki vergeleken is alles klein. Om half tien uur vertrokken we vanuit ons hotel, op weg naar het Atoombommuseum. Een must om te bezoeken zo vonden we. We gingen redelijk normaal het museum binnen; we kwamen er ontredderd uit. Het huilen stond ons nader dan het lachen. Wat een ellende! VERSCHRIKKELIJK! Ik vind dat iedere wereldleider of wereldleider-in-spe dit museum moet bezoeken. Daarna zijn we – bijkomend van alle indrukken van het museum – naar het hypocentre (daarboven ontplofte de atoombom) en het vredespark gegaan. Met de “street-car”, een soort tram met ouderwets uiterlijk, maar met nieuwerwetse snufjes, vervolgden we onze weg naar andere bezienswaardigheden. Zo kwamen we bij Dejima, de Sofukuji-tempel, de Kofukuji-tempel en nog een tiental andere, meestal prachtig gelegen, tempels, de 'Dutch slope' (met inderdaad Nederlands ogende huizen uit de achttiende eeuw), de 'Spectacles Bridge' en aten we in een oriëntaalse bazaar een Guatemalaanse maaltijd (lekker!). Aangezien de winkels heeeeeeeel lang open zijn (sommige supermarkten sluiten helemaal niet!) konden we 's avonds laat wederom enkele kadootjes kopen om vervolgens heeeeeel laat naar bed te gaan. Time flies when you're having fun.

Maandag 22 september 2003
De derde en laatste dag van onze korte break naar Nagasaki. We stonden wederom vroeg op en namen afscheid van ons hotel om 10.00 uur. Och jee, ik heb nog niet verteld hoe onze kamer eruit zag! Uitermate KLEIN, niet groter dan vier eenpersoonsbedden maar werkelijk van alle gemakken voorzien! Ook hier slofjes en kimono, een koelkast, tandenborstels, zeep en shampoo, een scheerapparaatje, schoensmeer, een schoenlepel en uiteraard radio, tv, wc, wastafel en bad! Als Renate en ik ons goed opstelden vanuit onze bedden konden we alles zittend bereiken!
Goed, de laatste dag Nagasaki. Wat doe je dan? Shoppen! Hier zijn zoveel totaal andersoortige artikelen verkrijgbaar dan in Nederland dat we onze ogen bleven uitkijken. Prachtige Japanse kommen en theekopjes, handgemaakt uiteraard, chique warenhuizen (het leek overigens wel of op elke straathoek Gucci en Prada werd verkocht), bijzondere Japanse eettentjes, geheel overdekte winkelstraten, kimono-winkels, heeeeeeeeel veeeeeeeeel artikelen van Disney- en aanverwante striphelden en ga zo maar door. Geweldige winkelstad, Nagasaki.
Om 16.00 uur pakten we de bus richting Hirado, wederom via de stop-over in Sasebo. En ook de terugreis ging van een leien dakje, zodat we ongeveer 20.30 uur ons appartement in het rustige Hirado binnenstapten. Geheel onder de indruk van de wereldstad Nagasaki.

Dinsdag 23 september 2003
Nogal slaperig verlieten Renate en ik om 7.45 uur het appartement. Om 8.15 uur werden we verwacht bij het stadhuis, vanwaar we werden gebracht naar Kigatsu, ergens in het midden van het eiland Hirado. De tocht ernaartoe was mooi, langs de baai, ongeveer zoals we gister zagen tijdens onze busreis van Nagasaki naar Sasebo: panoramische vergezichten gelardeerd met mosgroene heuvels, achter elkaar gedrapeerd. MOOI! Na alle drukte en hektiek van big city Nagasaki kom je op het eiland Hirado weer helemaal tot rust. Kigatsu kent een mooie tempel (de Fujimori-tempel), alwaar een tekenevenement werd georganiseerd voor kinderen. Er waren geen prijzen te winnen. De kinderen kwamen gewoon om iets moois te kunnen tekenen. Waar maak je dat nog mee in Nederland? De organisatie had gedacht dat ik daar ook iets kon doen met mijn dambord, maar dat bleek hopeloos. De kinderen kwamen om te tekenen, niet om te dammen. Ze konden zelf een mooi plekje bij de tempel uitzoeken en daarvan een tekening maken. Ook Renate en ik hebben ons tekentalent of beter gezegd het gebrek daaraan ontdekt. Tijdens de tekensessie kregen we nog de gelegenheid de hoofdtempel van binnen te bekijken; met Hans, die ons attendeerde op allerlei typisch Japanse dingen en gebruiken. Aan Hans hebben we een goede explicateur, niet alleen op kunstzinnig vlak, maar ook wat betreft zijn kennis van Japanse zeden en gewoonten.
Om 12.30 uur werd de lunch geserveerd tezamen met de kinderen, zo'n veertig in getal, daarna was er een kleine loterij, waarbij iedereen een prijsje kreeg, volgden de gebruikelijke afscheidstoespraken en was er tenslotte nog een fotoshooting.
Gezien het tijdstip van onze aankomst in Hirado (14.30 uur) besloten Renate en ik de stad eens te gaan verkennen. Het was vandaag dan wel een vrije dag voor de Japanners, maar de meeste winkels en musea waren gewoon open. We hadden dus ook kunnen gaan winkelen... maar gezien onze belevenissen van de afgelopen dagen hadden we een voorkeur voor rust en ruimte, zodat we de heuvels introkken met uitzicht op de baai, de Hirado-bridge en het kasteel van de Shogun, allemaal glunderend in het zonnetje. Het werd een heerlijke wandeling met verrassenderwijs heerlijk wandelweer! Meestal is het namelijk te warm (ik bedoel veeeeel te heet) om te wandelen maar vandaag was de temperatuur precies goed.
Om half zes doken we nog even in de “tent” van Hans (de plaats waar hij aan zijn beeld werkt is omgeven met zeil, niet alleen aan de zijkanten, maar ook van boven), die inmiddels bezig is aan zijn derde billenpartij. Dat gaat rap!
Op weg naar huis, nog juist voordat we boodschappen gingen doen, kwamen we in contact met de plaatselijke bloemenverkoper, die - toevallig - twee jaar geleden in onze woonplaats Apeldoorn was geweest! Hoe klein is de wereld? Heel klein!

Woensdag 24 september 2003
Een relatief rustig dagje. 's Ochtends wat huishoudelijke dingen gedaan en 's middags de tweede theeceremonie-les bijgewoond. Renate en ik werden getrakteerd op mierzoete, prachtig ogende en voor onze begrippen zeer kleine gebakjes om tegenwicht te bieden aan de bittere groene thee, die werd geserveerd met veel elegantie.
's Avonds zijn we met Hans en zijn partner Mieke, die inmiddels ook in Fukuoka is gearriveerd, naar een soort van museum geweest (meer dan een gewoon huis was het niet), waar onder andere een tiental erotische prenten van Utamaro en een heel oude verzameling van Japans geld te zien waren. De staat van de tekeningen was abominabel. Ik begreep van Hans dat Utamaro de grootste Japanse kunstschilder van erotische voorstellingen was in zijn periode (eind 18e, begin 19e eeuw) en dat een mooie tekening van hem ongeveer 20.000,00 euro kost. Maar in deze staat niet, zo zei hij! Vele tekeningen waren door de luchtvochtigheid en lijmresten aangetast. Restaureren stelde Hans voor. Te duur vond de museum-eigenaar. Ook tussen de geldverzameling zaten zeldzame pronkstukken, die ook Utamaro-prijzen hadden. Conclusie: we keken naar enorm waardevolle dingen! Ik kon het me nauwelijks voorstellen; alles werd gepresenteerd in een ruimte waarvan je dacht dat het de rommelzolder was.

Donderdag 25 september 2003
Workshoppen op de lagere school van Hirado. Altijd leuk! Deze groep was ook enorm enthousiast en leerde heel snel de regels, zodat er nog voldoende tijd was om hun combinatief talent te testen. Daarin bleken ze een kei. Met gestrekte arm en om het hardst “hai hai” roepend vroegen ze de beurt van de juffrouw, zodat ze de oplossing op het demonstratiebord konden showen. Om 11.25 uur was het tijd om afscheid nemen, hetgeen “iets” uitliep: de kinderen bedolven ons letterlijk om een handtekening te bemachtigen! Pas om 12.00 uur verlieten we de school en keerden we terug naar het gemeentehuis om de damspullen af te geven. Snel een hapje gegeten om 's middags een processie bij te wonen vanuit een Shinto-tempel. Het Shintoïsme is een stroming die de natuur als uitgangspunt heeft. Ongeveer 40 procent van de bevolking alhier is Shintoist, nog eens 40 procent is Boeddhist en zo'n 15 procent is katholiek, zo hoorde ik. Voordat de processie begon werd er een ceremoniële dans opgevoerd, begeleid met muziek van drum en fluit. Het schouwspel, waarbij een priester met scherpe zwaarden, waaronder eentje in zijn mond (!), koprollen maakte, maakte veel indruk.
In de processie liepen wij (Hans en Mieke, Renate en ik) ook mee. Een vreemde gewaarwording voor mij. De mensen vonden het fantastisch. Voor de avond stond er het maken van stempels op het programma. Bij de shodo-leraar van vorige week. Het werd een vier uur durende sessie! Eerst geoefend op het schrijven van onze Japanse karakters door deze vele malen te schrijven en te herschrijven. Van groot naar kleiner tot stempelformaat. Daarna deze in spiegelschrift getekend op onze stempels en daarna heel, heeeeeeeeel voorzichtig uitgehakt. Het resultaat was, vooral vanwege de inbreng van de Shodo-leraar, geweldig. Ik ben echt verguld met mijn stempeltje. Pas om enen zagen wij ons futonnetje weer.

Vrijdag 26 september 2003
Een beetje vreemde dag. Lang geslapen vanwege de lange nacht gisteravond en daardoor een beetje uit het dagelijkse ritme. Wel weer een leuke workshop voor kinderen gegeven. Ditmaal op een school net buiten Hirado-stad met kinderen tussen de tien en twaalf jaar. Heb ik al eens verteld hoe de begroeting op de scholen gaat? Dat is altijd een heel ceremonieel gebeuren! Eerst worden we ontvangen bij het hoofd van de school voor een kopje thee, ditmaal groene thee, die ook gebruikt wordt voor theeceremonies. Dan gaan we met de meester naar de klas; alle leerlingen beginnen spontaan te applaudisseren (althans dat denk ik steeds). Dan vraagt de meester iemand om naar voren te komen om het een en ander te vertellen, in mijn geval hoor ik vaak dat ze heel benieuwd zijn hoe het damspel moet worden gespeeld. Dan vindt de eigenlijke begroeting plaats: “Hallo meneer Van der Zee! Goedemorgen!” Maar dan in het Japans. En door alle kinderen uit volle borst! Geweldig om mee te maken. Vandaag gaf ik wederom les aan een talentvolle groep, die de basisregels al snel onder de knie had. Dat stimuleert ook mij enorm! En naderhand met zijn allen op de foto! Het blijft geweldig.
Terug in Hirado nog snel wat shodo-spulletjes gekocht, zeg maar spulletjes om Japanse calligrafie te beoefenen. Volgens mij wordt shodo de nieuwe hobby van Renate; ze vindt het leuk en ze is er goed in. Thuis hutspot gegeten, althans wat ervoor door moet gaan. Het blijft lastig, koken op een tweepits gasfornuis. De dag afgerond met een bezoek aan de plaatselijke sake-fabriek van de familie Mori. Uiteraard ook wat genuttigd van deze rijstwijn. Er waren drie soorten, waarvan de zwaarste kwaliteit twintig procent alcohol bevatte. De beste kwaliteit had een heel zachte, ietwat anijsachtige smaak. Leek me uitstekend te passen bij traditioneel Japanse gerechten, die qua smaak TOTAAL afwijken van de Nederlandse gerechten. Heel puur en weinig vet, beter kan ik het niet weergeven.
Het werd een vrolijke avond.

Bijzonder Japans (1):
Het leven in Japan is heel anders dan in Nederland. Soms lukt het me niet om alle speciale dingetjes in de dagverslagen te melden. Vandaar dat ik ze hieronder eens apart noem.
Slofjes: Als iets opvalt in Japan, dan is het wel de slofjes-cultuur. Niemand komt een huis binnen voordat er sloffen aangetrokken zijn! In de huizen is daarvoor een speciale plek in de hal gereserveerd. In ons appartementje is dat een plekje van 80x40 centimeter. Ik vind het een heel gedoe, schoenen aan- en uittrekken. Met veters aan is het helemaal een crime, zo weet ik inmiddels uit ervaring. Tycho, onze Nederlandse man in Hirado, heeft daarom maar zijn veters uit zijn schoenen gehaald! Op scholen draagt ook iedereen sloffen. Bij de hoofdingang is een grote hal gemaakt, waar de kinderen hun schoenen voor sloffen kunnen ruilen. En natuurlijk zijn er voor het toilet speciale toiletslofjes! Overigens moeten op tatami-matten zelfs de slofjes uit! Alleen met sokken of blote voeten mag je tatami-matten betreden.
Hygiene: Nog nooit ben ik in een land geweest dat zo schoon is als Japan! Nergens ligt hondenpoep, nergens een papiertje op de grond, geen graffitti. Op een modern toilet hoef je niet zelf meer door te trekken, je achterste af te vegen en is de bril verwarmd! En vind je het naar dat iemand je hoort toiletteren dan kun je een muziekje kiezen met wc-doortrekgeluiden, zodat een ander je niet hoort! De hygiëne strekt zich op ieder gebied uit, de auto's zijn schoon, de straten worden door de mensen zelf geveegd, de taxi- en buschauffeurs dragen witte handschoentjes tijdens het rijden en ga zo maar door. Ook het buigen in plaats van handenschudden heeft denk ik met hygiëne te maken. Het meest bijzondere vind ik wel dat de kinderen, die de lunch op scholen voorbereiden en rondbrengen naar de klassen, allemaal een witte doktersjas aankrijgen, een wit petje dragen en een mondkapje voor hebben!
Veiligheid: En ook nog nooit voelde ik me zo veilig in een land als in Japan. In Hirado wordt nooit ingebroken, zodat alle mensen de deur altijd open hebben staan. Meisjes lopen ook 's nachts met korte rokjes door de straten zonder lastig gevallen te worden en ze kunnen alleen naar huis gaan, hoe laat of hoe donker het ook is.
Namen: De namen in Japan zijn erg verwarrend! En verschrikkelijk moeilijk om te leren. Ik vertelde al eens over Katsura, die als voornaam Tatsunosuke heeft. Het kostte mij twee dagen om die te leren. En dan heb je nog de namen die eindigen op “ko”: Kimiko, Makiko, Yoriko, Yoshiko, Junko, Yuko en zo voort! Gekscherend noem ik mijn echtgenote Renate nu Natiko, dat is ook makkelijker voor de Japanners om uit te spreken. En ALS je dan een naam kunt lezen, want meestal is die in het Japans geschreven, dan weet je nog steeds niet wat de voor- of achternaam is. Want de Japanners beginnen met hun achternaam en dan pas schrijven ze hun voornaam, maar vertaald naar het Westerse schrift draaien ze dat wel eens om. Wat te denken van Tamara Miyuki? Wat is de voornaam, wat de achternaam? Precies omgekeerd aan wat u denkt!
Renate-san: Mijn echtgenote-lief is van Chinees-Indonesische komaf maar lijkt erg Japans. Ze wordt dan ook regelmatig aangesproken door Japanners die bijvoorbeeld de weg in Hirado willen weten. Ze verontschuldigt zich dan in haar beste Japans wat tot reaktie leidt dat ze haar blijven aanspreken in het Japans! Uitermate verwarrend voor Japanners natuurlijk, een bijna echte Japanse die hun taal niet spreekt!
Casino's: Japanners zijn dol op gokken. In Hirado-stad zijn al drie casino's. Aan de buitenkant lijken casino's nog op winkels, maar eenmaal binnen weet je wel beter. Wat een lawaai! Zo erg is het niet eens in Las Vegas!
Auto's: In Japan zie je bijna geen Europese auto's. Wel heel veel Aziatische uiteraard. En qua model supernieuw voor mij. Ik zie hier Toyota's rijden, die ik in Nederland nog nimmer gezien heb. En vaak zijn de auto's ook heel luxe. Zo zijn veel auto's uitgerust met een navigatiesysteem, waarop je ook televisie kijken kunt! Niks verboden! Japan is ook een beetje in de revival van de 60's beland met de auto's; veel chroom en kleine wagentjes, grappig om te zien! Zal mij benieuwen of die ienie-mini's zullen aanslaan in Nederland!
Moriaantje zo zwart als roet...: In Japan hebben de dames ALTIJD een paraplu bij zich. Niet tegen de regen maar tegen de zon! In allerlei soorten en modellen. Met kekke prints of geheel zwart met roezeltjes, het is heel gewoon in Japan.
Beestjes: In Hirado krioelt het van de insecten. Er is dan ook een insectenmuseum op het eiland. Zo zijn er grote spinnen, grote rode en zwarte torren, schorpioentjes, enorm grote vlinders en ga zo maar door. En de muggen zoemen hier niet, zodat je ze niet hoort. Heel vervelend weten we inmiddels uit ervaring...
Drinken: Er zijn hier tal van andere dranken dan in Nederland verkrijgbaar. Fanta bosbessen of Fanta druivensmaak is hier wel hot. Naar Nederlandse maatstaven smaken de meeste frisdranken nogal chemisch; zelfs het bronwater smaakt chemisch. Daarnaast wordt er veel thee gedronken, warm, maar vooral koud, en meestal zonder suiker. En wat te denken van Iced koffie, een drankje uit de koelkast maar met echte ijsklontjes! In heel Japan staan trouwens aan de kant van de weg drankautomaten, waar je tegen supermarktprijzen een blikje of flesje drinken kunt bemachtigen.
Presentatie: Japanners weten alles MOOI te presenteren. Ieder koekje krijgt al in de fabriek zijn eigen papiertje en krijg je een koekje op een schaaltje, dan zou het zomaar kunnen dat daaronder een mooi blaadje ligt ter versiering van het geheel. Zo eten de Japanners ook hun warme maaltijd allemaal uit verschillende bakjes, allemaal om het gerecht op zijn beste manier te presenteren. En dit geldt niet alleen voor eten, alles, werkelijk alles wordt mooi ingepakt. Ja, je kunt genieten in Japan.

Zaterdag 27 september 2003
Gisteravond werd mij gevraagd of ik vandaag een workshop wilde geven voor een gemêleerde groep in het aangrenzende dorp Tabira. Uiteraard! Ik ben tenslotte hier om het damspel te verbreiden. Ik wist niet wat me te wachten stond. Maar zo gemêleerd had ik ook niet verwacht. Er waren kinderen van vier jaar oud, maar ook mensen van rond de vijftig. Hadden we maar tekenpapier bij ons voor de allerkleinsten, dacht ik! Dan konden ze zich leuk vermaken met het maken van een tekening of kleuren of zo. Maar hoe vermaak je kinderen van vier jaar in een zo grote groep? Ik dacht weer Nederlands. Want zelfs de allerkleinsten luisterden aandachtig en keken met grote ogen naar het demonstratiebord, waarop ik hen de edele beginselen van het damspel bij bracht. Met zwier werd er daarna gedamd en tenslotte werden de voorgelegde probleempjes probleemloos opgelost! “What a surprise!” Vervolgens kregen we een lunch aangeboden van de organisatie, speciaal gehaald bij de Hoka Hoka Tei (de naam van Hoka Hoka Bento alhier). Hoezee! Dat eten lusten we graag. We aten met onze tolk Makiko in een prachtige ruimte met schuifdeuren en tatami-matten. Ik blijf die echt Japanse kamers geweldig vinden. Wat een zee aan ruimte! Wat een lust voor het oog! HEEL MOOI.
Nadien zouden we naar de go-club gaan, opdat ik ook iets van dat spel zou gaan begrijpen. Door een auto-ongeluk van de explicateur – gelukkig niet ernstig – kon dat geen doorgang vinden. In plaats daarvan hebben we de hele middag Hirado-stad onveilig gemaakt, tezamen Makiko. Enkele inkopen gedaan en wat gerust op een mooi plekje in “the Dutch-park”. Ook nog een aantal kadootjes gekregen in een souvenir-winkel. Zomaar! Wat zijn de mensen toch aardig in Hirado!
's Avonds waren we uitgenodigd voor het avond-eten bij de familie Oseki, van wie de moeder des huizes mijn host in Hirado is. Bij problemen kan ik een beroep op haar doen. Ik heb haar geloof ik drie keer gebeld. Valt reuze mee vind ik zelf! Mevrouw Oseki had werkelijk haar best gedaan op het eten: rauwe vis, een Japanse groente-plate (ik herkende alleen de wortel...), een Mexicaanse dis en macaroni met kaas uit de oven. Als toetje fruit, hetgeen hier gewoon is en lekker bovendien. Pas tegen twaalven waren we weer thuis. Ik was ERRUG moe. En morgen is de grote dag, het damtoernooi met simultaan!

Zondag 28 september 2003
De dag van de damsimultaan! Al om 10.00 uur moesten Renate en ik klaar staan om mee te helpen aan het opbouwen van de “damarena”. Dus helpen met het ophalen en sjouwen van tafels en stoelen, het plakken van de papieren damborden op de tafels en het klaarzetten van de damstenen. Rond 13.00 uur waren we klaar. We werden gadegeslagen door de eerste deelnemers, die al om 12.00 uur arriveerden. Snel een hapje eten, was het devies, want om 14.00 uur zou het spektakel beginnen. Samen met Tycho een restaurantje gezocht en snel eten besteld. Maar wat er ook kwam, geen eten! Pas om 13.48 uur (we keken ieder ogenblik op onze klok) kregen we de lunch geserveerd. Als een idioot zo snel gegeten, maar desondanks te laat aangekomen in de damarena. Was geen probleem, want er werd nog gewerkt aan een geluidsinstallatie. Gelukkig. Even uitgehijgd en daarna barstte het spektakel los. Er waren twee onderdelen: een damtoernooi en een damsimultaan. Voor het damtoernooi was een schema gemaakt gelijk aan een tennisschema. Alleen de winnaars gingen door en de verliezers namen het tegen mij op. Zo bleef iedereen betrokken bij het damspel. Zo rond half vijf was de winnaar bekend; een jongen van de grootste lagere school van Hirado, echt een talent! De damsimultaan werd even onderbroken voor het uitreiken van de prijzen en daarna kreeg iedereen de kans om mij uit te dagen in de simultaan! Ik moest rennen om de sluitingstijd van zes uur te halen. Als laatste speelde de winnaar van het toernooi nog een wedstrijd alleen tegen mij. Ik hoop dat zijn talent niet verloren gaat... De damdag was echt een succes; dammen in het zonnetje, het geklots van water tegen de kade, uitzicht op “the Hirado-Castle” en dit omlijst met Nederlandstalige muziek. It was FUN!
Enorm verbrand en vies van al het stof fietsten we (en als het te steil was liepen we) in een half uurtje naar ons appartement. Snel een douche genomen, want 's avonds werden Renate en ik getrakteerd door Makiko en haar echtgenoot op een diner in een chique restaurant. Het eten was werkelijk heerlijk! We kregen verschillende soorten rauw vlees, dat aan tafel werd gegrild door Makiko en haar man (Renate en ik hielden ons maar een beetje afzijdig van het bakken, aangezien we nog niet die handigheid met eetstokjes hebben die hiervoor vereist is... een zwartgeblakerd eetstokje is ook niet alles...). Makiko en haar man bakten voor ons “Hirado-beef”, de top of the bill wat vlees betreft; niet alleen stukjes biefstuk, maar ook tong bijvoorbeeld. Botermals en zalig van smaak! Mjummie mjummie mjummie!!!! Daarna ook nog een “hotplate” gegeten, door de ober aan tafel klaargemaakt en verdeeld over vier kommen. Ook super van smaak. Voor mij is dit het beste restaurant in Hirado! Bij Makiko en haar echtgenoot thuis ook nog thee gedronken, wat foto's gezien op de televisie en tot in de late uurtjes gekletst.

Maandag 29 september 2003
Na het geren van gisteren een welverdiende rustdag. Althans... geen workshops vandaag. Want echt rustig aan hebben Renate en ik het vandaag niet gedaan. Wel uitgeslapen tot 9.30 uur, maar daarna snel een douche genomen en met gezwinde spoed afgedaald naar het busstation om de bus te halen naar... Sasebo!
Samen met Makiko hebben we daar een echte winkeldag beleefd; een hamburger gegeten zo groot als een ontbijtbord (mjummie!) en vreemde dingen gezien. Zoals een Boeddhistisch winkeltje met allerlei geurtjes, potjes en schaaltjes en een exclusief winkeltje, waar handgemaakte objecten voor de Japanse theeceremonie (sado) werden verkocht. Uiteraard ook een aantal tassen- kleren- en schoenenwinkels van binnen gezien – ik was tenslotte met twee dames op stap – maar dat deerde mij allerminst. Eigenlijk vond ik het best wel leuk om te zien wat hippe Japanse dames dragen. Ook nog een aantal servieswinkels bezocht om handgemaakte kommen te bekijken. En nog veeeeeeeeeeeeel meer winkels bekeken (we hebben zo'n zes uur onafgebroken gewinkeld!). Uiteindelijk vertrokken we weer uit Sasebo met de allerlaatste bus, vertrektijd... 20.50 uur!

Bijzonder Japans (2):
Wederom heb ik een aantal bijzonderheden verzameld die ik niet in een dagverslag heb kunnen verwerken maar zo typisch zijn voor hier dat ik ze absoluut wil noemen.
Huisafval: Wij Nederlanders denken dat we het huisafval gescheiden ophalen. De Japanners weten wel beter; zij hebben ZES verschillende afvalzakken om het huisvuil in weg te gooien! Ze hebben allemaal een eigen kleurtje. En allemaal voor andere dingen. Voor het weggooien van batterijen staan er aan de kant van de weg speciale bakken. Ja, de Japanners zijn een proper volkje.
Lichtjes: Japanners houden van lichtjes, maar niet zoals wij. Zo zijn soms niet de nummerplaten van de auto's in hun geheel verlicht, maar wordt ieder cijfer of letter met een apart lichtje verlicht. En nog wel in het groen! En bij gevaarlijke bochten lichten ONOPHOUDELIJK kattenoogjes op. Soms hebben zelfs stoeptegels kleine lichtjes. In het algemeen is de nachtverlichting minimaal. Als we 's nachts naar ons appartement fietsen en lopen zien we geen hand voor de ogen. Donker is echt DONKER. Je kunt dan prachtig naar de sterrenhemel turen. Onze lamp in het appartement is ook bijzonder. Deze kent vier standen: een heel felle tl-verlichting, een wat zachtere versie daarvan, een nachtstand (oranje) en een “ik ga slapen” stand met groen licht dat een halve minuut nasuddert en daarna uitgaat.
Porno: Ik verwachtte het niet, maar Japan is een land waar porno wordt geaccepteerd! Men ziet het lezen van pornoblaadjes als ontspanning! Na hard werken is het goed pornoblaadjes lezen, zo is de gedachte.
Om maar eens wat te noemen: in de kantine van het stadhuis liggen naast een ontelbare rij met stripboeken (Japan is HET land voor de stripfanaat) ook een aantal Playboy-achtige bladen. En in de winkel worden ze gewoon verkocht. Niks geen stiekem gedoe! Pornoblaadjes kunnen trouwens niet bij het gewone huisvuil worden weggegooid, stel je voor dat een kind die blaadjes toevallig leest. Daarom zijn er bij openbare gelegenheden, zoals het gemeentehuis, de bibliotheek of de sportschool speciale witte containers om daarin de blootbladen te deponeren! Waar maak je dat mee in Nederland?

Dinsdag 30 september 2003
Een drukke dag! Maar ook een heel leuke! Al vroeg vertrokken naar Ikitsuki-eiland, dat door een blauw-geverfde brug met Hirado-eiland is verbonden. In het begin hadden we wat moeite met het uitspreken van de naam Ikitsuki, zodat we die al gauw verbasterden tot “ietsiepietsie”, maar na vandaag vergeten we die niet meer: wat een prachtig eiland! We werden gebracht naar de grootste lagere school van het eiland met ruim driehonderd leerlingen om twee workshops te geven, eentje in de ochtend en eentje in de middag. Miyuki was vandaag onze tolk en zij deed het voortreffelijk. Het werden twee geslaagde sessies waarin het plezier van de gezichten van de kinderen straalde. Het geven van les in “dammen-game”, zoals ze het hier noemen, is echt heel leuk. Tussen de workshops door werden we getrakteerd op een maaltijd, geserveerd in een hoog langwerpig bakje (met deksel) dat eigenlijk bestond uit twee bakjes van gelijke grootte, waarin zes kommetjes stonden met hapjes en rijst. Leuke manier van serveren – het blijft zo spannend wat er op tafel wordt gezet - en het eten blijft warm. Slimme jongens die Japanners!
Na de workshops werden we als een toerist rondgereden over het eiland, dat prachtig in het zonnetje lag te genieten van de zee en de wind. Geweldige vergezichten, prachtige rotspartijen en een ongeloofllijk groot Boeddha-beeld gezien. Bijzonder mooi! Aangezien het inmiddels al weer bijna vijf uur was reden we terug naar onze basis in Hirado-stad om daar hartelijk afscheid te nemen van de onderdirecteur van de lagere school, die ons als een echte gids had rondgeleid.
's Avonds werd er een feestje georganiseerd voor Renate. De deelnemers aan de cursus Engelse les, waaraan ook Renate deelnam, wilden graag op een “gepaste wijze” van haar afscheid nemen. Ook ik mocht daar bij zijn. Het werd mijn eerste (!) Engelse les (de andere keren zat ik te zwoegen op het schrijven van deze epistels) en ik viel met de neus in de boter, want er was taart en thee en koffie en nog meer lekkere hapjes. Ook een soort pictionary gespeeld in twee groepen, die hun eigen naam mochten kiezen. De ene groep, waartoe ik behoorde kwam met de naam Dammen-team op de proppen, de andere, waarin Renate zitting had, heette de Beauties. De beauties wonnen...

Woensdag 1 oktober 2003
De dag van ontspanning en meditatie. Past er iets beter in het Japanse leven? Ik dacht het niet!
's Ochtends zijn Renate en ik samen met Makiko naar een “onzen” geweest. Een openbaring! Een onzen is een soort welnessclub met verschillende baden. De temperatuur van het water is rond de veertig graden en kan thee bevatten of extra mineralen en ga zo maar door. Dames en heren zijn strikt gescheiden zodat ik in mijn uppie ervoer hoe zaaaaaaaaalig zoiets kan zijn. Het onzen-gebeuren is een badritueel, dus om HELEMAAL schoon te worden. Je baadt dan ook zonder kleren aan. En je moet echt helemaal schoon zijn voor je het bad in gaat. Dat betekent vooraf UITGEBREID douchen. Dat is trouwens helemaal niet erg, want er staan heerlijke bodysoaps en shampoo voor je klaar. Het douchen doen de Japanners trouwens zittend, op een krukje. In een onzen staan een aantal douches, op de mannenafdeling alhier zo'n twintigtal, naast elkaar. En dan pas kun je eindelijk het bad ingaan... ZAAAAAAALIG. Wat een rust, wat een ontspanning en wat een lekker water! De omgeving is uiteraard uitermate kalmerend. Het ene bad had uitzicht op een heel groot aquarium met schildpadden en vissen en het andere keek uit over de zee; je kon de rode Hirado-brug en het Shogun-paleis goed zien. En de onzen-ruimten zijn groot, in de sfeer van Japanse tuinen met stenen, keien, houten bankjes, takken en ga zo maar door. Geen wonder dat we daar bijna drie uur hebben doorgebracht!
Daarna heel soezelig een hapje gegeten bij de plaatselijke pizza-bakker, die ook een Amsterdamse pizza op het menu had. Die nam ik. Wat werd mij voorgeschoteld? Geen pizza maar een aardappel-gratin met pizzakruiden en mayonaise. Overigens best lekker. Heet dat niet fusion-cooking?
Daarna was het tijd voor mijn tweede Zen-les. We arriveerden rond vier uur bij de Zen-master, bij wie ik me de vorige keer direct thuis voelde en die mij wel altijd zal bijblijven. Hij straalt zoveel goeds uit. Ik vind het een geweldige ervaring om met hem te mediteren. Weliswaar had ik na twintig minuten mediteren weer een stijf been van die bepaald niet makkelijke lotus-houding, maar was ik ook een ZENsationele ervaring rijker. Een tweede meditatie-sessie volgde vrijwel aansluitend en bracht me nog dieper bij mezelf. Daarna kregen we thee van onze Zen-master en spraken we nog wat met elkaar. Vlug – naar mijn idee veel te vlug, ik zou wel dagen willen blijven – afscheid genomen. Bij het afscheid kreeg ik twee boeken over Zen van hem mee. Zomaar! De openheid, hoffelijkheid en gulheid van de Japanners is ongekend. Deze Zen-master stijgt daar nog boven uit!
Omdat de Zen-les enigszins uitliep was er geen tijd meer voor een snelle hap en werden we direct naar het Anjin House gebracht voor de laatste damworkshop voor volwassenen. Ook nu weer waren er een paar nieuwelingen, die ik met persoonlijke uitleg de eerste beginselen van het damspel bijbracht, terwijl de andere aanwezigen een partijtje “dammengame” met elkaar speelden. Tot slot van de workshop werd er nog flink geoefend in het oplossen van combinaties, dat tot veel reacties en goede resultaten leidde.
IK BEN TROTS OP HIRADO. ER WORDT HIER AL HEEL GOED GEDAMD. Het is jammer dat mijn vertrek al aanstaande is, zodat ik het dammen niet populairder kan maken dan het nu is. Hopelijk blijft het dammen hier levend. Er is maar een kleine bron, maar wel eentje met toekomst. Het lijkt me wenselijk dat de bron niet uitdroogt.
Na deze zware woorden vergeet ik bijna te vertellen dat we nog niet hadden gegeten deze avond. Na de workshop dus het eerste het beste restaurant ingestapt dat we tegenkwamen en... lekker gegeten. Nog twee volle dagen en dan is Hirado voltooid verleden tijd...

Donderdag 2 oktober 2003
De eerste ervaring met het go-spel, pottenbakken, papiermaken en de tweede ervaring met “onsen”. Dat was in het kort de inhoud van deze dag. Omdat de voor zaterdag geplande go-sessie geen doorgang kon vinden was deze verplaatst naar vandaag. Bijgestaan door Makiko, die ook tolkte, probeerde ik een speler van de derde dan te verslaan. Hetgeen uiteraard niet lukte. Hij blikte me in om in damtermen te spreken. Alle voorbereidingen in Nederland ten spijt.
Vervolgens haastig naar het stadhuis gelopen en zo mogelijk nog haastiger gegeten om vervolgens de middag in alle rust te vullen met creatieve activiteiten, waarin Renate excelleerde, ik niet. Mijn kleiblokje werd op de draaischijf niks dat op een pot leek en ook het scheppen van papier met het aanbrengen van bloemversieringen was niet een bezigheid, waarin ik het tot grootmeester zal schoppen, om het maar eufemistisch te zeggen.
Voor mijn humeur was het goed, dat Renate en ik 's avonds nog naar een onzen zijn geweest, nu eens buiten Hirado-stad, met Adrian (een van de zes buitenlanders op het hele eiland), Makiko en Tycho. Deze onzen was groter dan de vorige, maar miste het panoramische uitzicht. Daartegenover was de sfeer in het buitenbad sprookjesachtig: groot licht op de bomen, een grote sterrenhemel, de maan duidelijk zichtbaar en het geluid van stromend water. En ook hier weer een gevoel als in een Japanse tuin. Tycho, Adrian en ik hebben ook de sauna even geprobeerd, inclusief koude douche! Oja, er was ook nog iets uitermate vreemds: bij het verlaten van de onzen liepen we door het hotel, waarvan de onzen deel uit maakt. Daar was een soort speelhoekje gemaakt met een biljarttafel en een aantal gokautomaten en zo. En er stond een kermisattractie, die ik maar “de grijparm” noem; je gooit er een muntje in, plaatst het grijparmpje zo goed mogelijk boven een pop van Winnie de Pooh. Dan zakt de grijparm en die pakt al dan niet die pop. Zo'n apparaat stond ook vooraan in die ruimte, maar daar zaten geen poppen in, maar LEVENDE KREEFTEN!! Als je zo' beest gevangen had kon je die laten klaarmaken door de kok van het hotel. Te absurd voor woorden!

Vrijdag 3 oktober 2003
Een vreemde dag, de laatste volle dag in Hirado. Renate en ik zijn al een beetje verdrietig. Wat zullen we de mensen van Hirado missen!
's Ochtends vroeg hebben we de grote rode pagode bezocht, een Zentempel die vanuit ons appartement goed zichtbaar is en naast de grote Hirado-brug een echte eyecatcher is voor de stad. We waren hier al eens eerder, op een zondagavond, maar keerden toen al snel huiswaarts omdat het tempelcomplex op dat tijdstip gesloten was. Vandaag bekeken we de tempel op ons gemak tezamen met Makiko, die al haar tijd besteedt om het ons naar de zin te maken. We werden als eerste rondgeleid in het museumpje, waar enkele Boeddhistische relikwieën stonden tentoongesteld. Vervolgens liepen we via een stenen trap met aan weerszijden tientallen stenen Boeddha-beeldjes - aangekleed met rode slabbetjes - naar de imposante Shinto-tempel en pagode, die in de zon zijn schoonheid optimaal prijsgaf. Fotoshooting-time! In de pagode keken we onze ogen uit... tot we de kelder ingingen. We zagen geen steek voor onze ogen! Wat was het daar donker! Maar we wilden wel graag het heilige Boeddha-beeld bekijken, dat hier ergens in het donker verborgen lag. Dus liepen we verder, met onze rechterhand tegen de muur, opdat we niet verdwaalden. Voorzichtig voorzichtig, stapje voor stapje. En ja hoor, plotseling verscheen Boeddha in een helder licht! Heel bijzonder! Heel onjapans ook.
Inmiddels was het al ruim etenstijd geweest. Onze buiken rammelden. Maar we hadden niet veel tijd om te eten. Daarom snel een vette hap gehaald bij de snackbar. Direkt daarna naar de onthulling van het beeld van Hans gegaan. We waren precies op tijd. De onthulling was een echte happening met Hans als stralend middelpunt. Hij genoot van alle aandacht voor hem en het beeld. Hij laat een mooi tastbaar object achter in Hirado. Ik niet. Mijn beeld is denkbeeldig, maar hopelijk net zo sterk. Naast de onthulling van het beeld van Hans was er vandaag nog een onthulling. Bij het pad langs de kade, vlakbij het beeld van Hans, zagen we namelijk voor het eerst het eindresultaat van onze shodo-werkjes, nu vervolmaakt met de door ons gemaakte rode stempeltjes. De shodo-leraar gaf uitleg aan eenieder die het maar weten wilde. Ik had de indruk dat hij echt trots op ons was. Leuk om te zien!
's Avonds was het officiële afscheidsfeest Ik houd niet van afscheid nemen, maar er is geen ontkomen aan. Morgen is de laatste dag. Hoeveel van deze gezichten zal ik ooit nog weer eens terugzien? We hebben in Hirado veel vrienden gemaakt. Een voor een nemen ze afscheid. Ik houd mij groot. De karaoke-bar stelt het afscheid met sommigen nog even uit. Om half twee 's nachts duiken Renate en ik het bed in. We voelen ons slap.

Zaterdag 4 oktober 2003
De onvermijdelijke dag. De laatste dag in Hirado. Het viel me zwaar de tranen achter de ogen te houden. Koffers gepakt. Leegte in de kamer. Leegte in onze hoofden. Met Makiko geslenterd door de stad en de laatste souvenirs gekocht. Gegeten met lange tanden. Om drie uur naar het stadhuis om het demonstratiebord op te halen. Om vier uur was het vertrek, met de boot, net zoals we gekomen waren. Tranen met tuiten. Onze vrienden zwaaiden ons uit. We bleven met elkaar verbonden door kleurige slingers. Langer en langer werden ze. Tot ze knapten.

Tot ziens Hirado! Tot ziens!


bekijk ook het algemene dagverslag van
6 - 15 september | 16 - 30 september | 1 - 15 oktober | 16 oktober - 4 november

lees ook het persoonlijke dagverslag van
Hans | Hendrik | Cora | Julius


Copyright 2000-2011, Studio E, Amsterdam.
The material of this website may never be reproduced in any form without advance agreement by Studio E. Contact us here.